Tümör Oluşumunun Dinamikleri
Amerikan Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), SMA hastalığının tedavisinde kullanılan Zolgensma adlı gen tedavisini alan hastalarda, ilaç piyasaya çıktıktan sonra kötü huylu tümörler geliştiğine ilişkin bildirimler aldı. Zolgensma, tedavi için gereken genetik bilgiyi hücrelere ulaştırmak amacıyla adeno-ilişkili virüs (AAV) adı verilen bir taşıyıcı kullanır. Bu bildirimler arasında, ilacın taşıdığı genetik malzemenin hastanın DNA’sına yerleşmesi sonucunda GLI1 (Glioma-Associated Oncogene Homolog 1) adlı genle bağlantılı tümör oluştuğu doğrulanmış vakalar da bulunuyor. GLI1, gereğinden fazla çalıştığında ya da normal dışı biçimde etkinleştiğinde kansere yol açabilen bir gendir.
İlaç piyasaya çıktıktan sonra yapılan tümör oluşumu bildirimleri; beyin ve omurilikten oluşan merkezi sinir sisteminde, vücuda yayılan diğer sinirlerde, omurga ve omurga çevresinde ve böbrekte gelişen tümörleri kapsıyor. Özellikle üç vakada, tümörlerin kanser oluşumunda rol oynayabilen GLI1 geniyle bağlantılı olduğu görüldü. Bu vakaların ikisinde, tümör dokusunun molekül düzeyinde incelenmesi, Zolgensma’daki AAV taşıyıcısına ait DNA’nın hastanın DNA’sına yerleştiğini gösterdi. Bu incelemelerde, onasemnogene abeparvovec (Zolgensma’nın etken maddesi) adlı tedavinin genetik yapısında genin çalışmasını başlatan bölümün, GLI1 geninin önüne ya da içine yerleştiği saptandı. Üçüncü vakada GLI1 geninin neden gereğinden fazla çalıştığı hâlâ araştırılıyor.
Ayrıca FDA, başka tedavi geliştirme programlarında da AAV taşıyıcısının hastanın DNA’sına yerleşmesinin yol açtığı kanser oluşumuna ilişkin yayımlanmış iki rapordan haberdar: FBX-101 programında GLI1 geniyle bağlantılı bir yerleşme olayı (Vo ve arkadaşları, 2026) ve RGX-111 programında PLAG1 geniyle bağlantılı bir yerleşme olayı (Ahrens-Nicklas ve arkadaşları, 2026).
Onaylanmış İki Gen Tedavisi: Zolgensma ve Itvisma
FDA, iki ürün de aynı taşıyıcıyı ve aynı genetik yapıyı içerdiği için, kötü huylu tümörler dâhil tümör oluşumu riskinin onasemnogene abeparvovec içeren her iki ürün için de geçerli olduğunu belirledi. Bunlar, damar yoluyla verilen ve SMA hastası iki yaşından küçük çocukların tedavisinde onaylanmış olan Zolgensma ile omurilik sıvısına enjeksiyon yoluyla verilen ve de iki yaşın üstündeki SMA hastalarının tedavisi için onaylanmış olan Itvisma’dır. Amerikan Gıda ve İlaç İdaresi, AAV taşıyıcısı kullanan benzer diğer gen tedavisi programlarında da kötü huylu tümörler dâhil tümör oluşumu riskini yakından takip ediyor. Bugüne kadar Itvisma uygulanmasının ardından tümör oluştuğuna ilişkin bir vaka bildirilmedi. Zolgensma’ya ilk onay 24 Mayıs 2019’da, Itvisma’ya ise 24 Kasım 2025’te verilmişti.
Zolgensma ve Itvisma’nın onaylandıkları kullanımlardaki genel yararları, olası risklerinden daha ağır basmaya devam ediyor. Bununla birlikte FDA, kötü huylu tümörler de dâhil olmak üzere ciddi sonuçlar doğuran tümör oluşumu riskini araştırıyor ve resmî bir önlem alınmasının uygun olup olmadığını değerlendiriyor.
Zolgensma ve Itvisma’nın ABD’de geçerli güncel reçeteleme bilgilerinin “Uyarılar ve Önlemler” bölümünde, “AAV taşıyıcısına ait DNA’nın hastanın DNA’sına yerleşmesi nedeniyle teorik olarak tümör oluşma riski” bulunduğu belirtiliyor. Tedavilerden sorumlu şirket olan Novartis, güvenliliği değerlendirmek için hastaların uzun süre takip edildiği çalışmalar yürütüyor. FDA, Zolgensma’nın taşıdığı genetik malzemenin hastanın DNA’sına yerleşmesiyle bağlantılı kanser oluşumuna ilişkin yeni güvenlilik bilgileri ışığında, mevcut reçeteleme bilgilerinin ve uzun süreli takip çalışmalarının, ciddi tümör oluşumu riskini araştırmak ve azaltmak için yeterli olup olmadığını hızla değerlendiriyor. Bu ürünlerle tedavi edilen hastalar ve ilaç denemelerine katılan kişiler, tümör oluşumu açısından takip edilmelidir.
Zolgensma verilen bir hastada tümör gelişirse ya da tedaviyle bağlantılı olabileceği düşünülen başka istenmeyen etkiler bildirilmek istenirse, sağlık hizmeti sunucuları 1-833-828-3947 numarasından Novartis Gene Therapies, Inc. ile veya 1-800-FDA-1088 numarasından ya da https://www.fda.gov/medwatch adresinden Amerikan Gıda ve İlaç İdaresi ile iletişime geçmelidir. (Bu bilgi ABD için geçerli olmakla birlikte dünya çapında ne yapılması gerektiği konusunda FDA’nın ayrı bir açıklaması bulunmuyor).
Kaynak
FDA’nın sitesindeki açıklamaya şu bağlantıdan ulaşılabilir:
https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/safety-availability-biologics/fda-investigating-serious-risk-malignancy-linked-zolgensma-gene-therapy